Lentekriebels: ontwikkelingen per leeftijdsfase

Seksualiteit kan een lastig onderwerp zijn om te bespreken: Is mijn kind hier al mee bezig en wanneer vertel ik wat? Wanneer moet seksualiteit bespreekbaar worden en hoe pak je dit aan? Jeugdverpleegkundige Gurine Gerard helpt je op weg. Ze vertelt over de ontwikkelingen per leeftijdsfase.

0-3 jaar

‘Op deze leeftijd kun je je kind leren hoe het eigen lichaam eruitziet’, begint Gurine. ‘Doe aanwijsspelletjes en sla daarbij de geslachtsdelen niet over. Deze kun je ook kindvriendelijke namen geven. Voorbeelden voor meisjes: roosje, poentje, yoni. Bij jongens kun je denken aan plasser of piemeltje. Het is wel altijd goed en belangrijk dat kinderen de officiële namen voor de geslachtsdelen kennen, om te voorkomen dat ze het verkeerd aanleren. Als kinderen zo klein zijn is het vaak lastig voor ze om de officiële namen uit te spreken. Dan is het ook niet erg om kindvriendelijke namen te gebruiken.’

4-6 jaar

De peuter- en kleuterperiode is een ontdekkingsfase. Gurine: ‘In deze fase ontdekken ze dat ze een jongen of meisje zijn. Leg de verschillen uit tussen jongetjes en meisjes. Ze willen van alles weten en gaan veel vragen stellen. Bijvoorbeeld over waar baby’s vandaan komen. Hierbij kun je iets vertellen over lief vinden en knuffelen. Je kunt hierbij ook een boek met plaatjes gebruiken.’

Vaders zijn net als moeders heel belangrijk in de seksuele opvoeding van hun kinderen.

7-9 jaar

In deze leeftijdsfase is het belangrijk om onderwerpen als verliefdheid en zoenen te behandelen. ‘De meeste kinderen rond deze leeftijdsfase weten dat geslachtsdelen ook een seksuele functie hebben’, zegt Gurine. ‘Vaak zijn ze ook erg nieuwsgierig en willen ze weten hoe het geslachtsdeel van een leeftijdsgenoot eruit ziet. Kinderen weten steeds beter wat wel en niet kan (sociale regels). Hierdoor gaan ze ook schaamte voelen. Tijdens het omkleden houden ze een handdoek om en de wc-deur gaat op slot. Sommige kinderen zijn al zelfs verliefd geweest en soms krijgen ze verkering. Verkering is in dit geval nog niet meer dan met elkaar gaan.’

9-12 jaar

Er vinden al veel lichaamsveranderingen en veranderingen in gevoelens (emoties) plaats tussen de 10 en 12 jaar. Gurine benadrukt: ‘Informeer je kind over veranderingen in het lichaam, zodat ze niet overvallen worden door de groei van bijvoorbeeld schaamhaar, okselhaar en borsten bij meisjes of het geslachtsdeel bij jongens. Leg uit dat dit normaal is en dat ieder kind dit meemaakt.’

12 jaar of ouder

‘Op deze leeftijd gaat de puberteit echt van start’, zegt Gurine. ‘Veel jongeren worden verliefd of voelen zich aangetrokken tot iemand. De interesse in seks groeit en het is tijd om je kind daarop voor te bereiden. Vertel hierbij ook over verliefd worden op iemand van hetzelfde geslacht.’

Boeken die kunnen helpen bij het gesprek:
  • Voor kinderen van 2 /tm 5 jaar: In je blootje. Melanie Meijer & Iva Bicanic.
  • Voor kinderen van 7 t/m 9 jaar: Eerste infoboek – Seksuele voorlichting. Christiane Verdoux & Jacqueline Kahn-Nathan.
  • Voor kinderen van 9 t/m 12 jaar: Ben jij ook op mij? Sanderijn van der Doef.
Hoe ga je ermee om als ouder?

Gurine: ‘Geef het goede voorbeeld aan je kind. Dit gedrag zal hij of zij overnemen. Toon als ouder(s) respect voor anderen en laat zien hoe je problemen oplost. Laat merken dat je om je kind geeft. Probeer op de hoogte te blijven en stel vragen. Hou in de gaten waar ze naar kijken op tv en internet. Toon hierbij respect en accepteer dat kinderen soms behoefte hebben aan privacy. Hou ook in je achterhoofd dat het niet erg is als je je kind soms ergens geen antwoord op kunt geven.’

Tips voor het praten met je kind

Om ervoor te zorgen dat je een goed gesprek kunt voeren met je kind geeft Gurine nog een aantal tips:

  • Maak er een spontaan gesprek van. Gebruik een krantenbericht of tv-programma als opstapje naar een gesprek. Vraag wat je kind hiervan vindt. Een eigen mening hebben is belangrijk. Als ze vragen naar jouw mening, vertel die dan. Leg wel uit dat niet iedereen dezelfde mening heeft.
  • Gebruik humor. Dit kan spanningen verminderen.
  • Voor kinderen is het makkelijker om over zo’n gevoelig onderwerp te praten als ze je niet aan hoeven te kijken. Creëer een situatie waarbij je elkaar niet direct hoeft aan te kijken, zoals tijdens de afwas of in de auto.
  • Praat op het niveau van het kind. Geef niet ineens heel veel informatie met veel moeilijke woorden.
  • Bespreek grenzen en regels. Leer je kind nee zeggen en nee accepteren.
  • Internet en sociale media spelen tegenwoordig ook een grote rol bij de seksuele ontwikkeling. Wijs je kind op en voor en nadelen hiervan en welke gevolgen een bepaalde actie kan hebben.
  • Gebruik een boek. Vind je het als ouder lastig om met je kind over seksualiteit te praten? Dan kun je samen met je kind het boek doorlezen.
  • Vaders zijn net als moeders heel belangrijk in de seksuele opvoeding van hun kinderen. Vaders kunnen hun zoon bijvoorbeeld vertellen hoe het lichaam van een man in elkaar zit. Net zoals moeders haar dochter(s) vertellen hoe het lichaam van een vrouw in elkaar zit. moeders hun zoon kunnen vertellen over meisjes.
  • Als je met kinderen over seks praat, beginnen vaak later met seks. Kinderen die goed voorgelicht zijn, zijn vaak minder nieuwsgierig. Op het moment dat ze gaan vrijen doen ze het vaak veilig.

Wil je meer informatie over seksualiteit en seksuele opvoeding? Kijk dan eens op de website van seksuelevorming of kindenseksualiteit voor ouders en op Sense voor jongeren.

Voor persoonlijk advies kun je altijd contact met ons opnemen. Onze professionals denken graag met je mee!

Vind je de informatie op deze pagina interessant?

Heb je een vraag aan ons? Geef dan je mailadres en/of telefoonnummer door zodat we met jou in contact kunnen komen.